Gözlüğün Kısa Tarihi

İnsanoğlu var olduğundan beri görme bozuklukları yaşıyor. Görme bozukluklarının giderilmesi ve daha iyi görme için ilk çağlardan beri insanlar çeşitli aletler ve aparatlar kullanarak bu probleme çözüm aramıştır. Milattan sonra 60 yıllarında Romalı filozof Seneca, okuduğu metni büyütmek için su dolu bir cam küre kullanmıştır. Yine imparator Neron, gladyatör dövüşlerini daha iyi görebilmek için zümrütten bir büyüteç kullanmıştır.

İlk çağlarda sadece elit ve zenginlerin kullanımında olan görme aletleri matbaanın icadı ve okumanın yaygınlaşmasıyla bir elitizm sembolü olmaktan çıkıp ihtiyaç haline dönüşmüş ve zaman içerisinde gözlük haline gelmiştir. Yüzyıllar içerisinde ilkel aletlerden modern gözlüklere geçişi kısaca inceleyelim.

Modern gözlüklerin atası sayılabilecek aletlerin 13. Yüzyıl orta çağında İtalyan rahiplerin kuvars kristalinden yapılmış büyüteç benzeri bir aleti okuma için kullandıkları, İlk takılabilir gözlüklerin ise1284 civarında Salvino D'Armate tarafından icat edildiği düşünülmektedir. Bu gözlüklerin mercekleri, Murano adasında üretilen camlardan, çerçevesi ise boynuz, demir ve tahtadandı.

15. Yüzyılda ilk gazetenin basılması ile gözlüğe olan talebin artmasına ve zenginlik ve zekayı simgeleyen bir sembol haline gelmesine neden oldu. 17. Yüzyılda İspanyollar tarafından üretilen optik gözlük çerçeveleri Çin’e götürülmüş ve Çin’de de geliştirilerek demirden kulak arkasına kurdelelere bağlanmış ve yüzde duran gözlükler olarak geliştirilmiştir. Ayrıca Çinliler ateşin isi ile kararttıkları gözlükleri kullanarak ilk güneş gözlüğü benzeri gözlükleri kullanmışlardır. Fakat bu gözlükler güneş ışığını azaltmak için değil dışarıdan bakıldığında gözlerinin görünmemesi için kullanmıştır.

Fakat günümüz gözlüklerine benzeyen kulak arkasına takılabilen kancalı ilk gözlükleri 18. Yüzyılda, 1727’de İngiliz gözlükçü Edward Scarlett icat etmiştir. Ağır kurşun, bakır ve ağaç malzemelerden yapılan çerçeveler, sonunda daha hafif malzemeler ile değiştirilerek takılması ve yüzde durması daha kolay hale gelmiştir. Yine Benjamin Martin’in Martin’s Margins adı verilen kemikten yapılmış gözlükleri kulak arkasına takılarak kullanılmaktaydı ve gözlük kullanımının yaygınlaşmasına büyük katkı sağladı.

18. Yüzyılda gözlük alanında en önemli gelişmelerden biri de Benjamin Franklin’in çift Odaklı (Bifocal) merceği keşfetmesidir. Bu sayede tek bir gözlük ile hem uzağı hem de yakını görerek okuyabilme mümkün olmuştur. Ne yazık ki Franklin’in icadı yürürken zorluk yaratıyordu. Bifocal gözlüklerin geliştirilmesi ve her alanda kullanılabilmesi ancak 20. Yüzyılda gerçekleşmiştir.

İlk gözlük mağazası ise 18. Yüzyıl sonunda John McAllister tarafından Philedelphia’da açıldı. Hızla gelişen gözlükçülük 19. Yüzyıl ortalarında 300 kadar gözlük mağazasının açılmasını sağladı. Astigmatlı camların keşfi ise yine bu dönemlere rastlamaktadır. 1900 ‘lü yıllarda ise gözlükler, üretim ve dağıtım ağının genişlemesi, kullanımlarının kolaylaşması, birçok ihtiyacı karşılayabilmesi ve okuryazarlığın artması ile elit bir kesim için değil toplumun tüm fertleri için gerekli bir alet haline gelmiştir. 1920’lerde ise güneş gözlükleri, 1920’lerin sonlarında ise polarize gözlükler, 1960’larda ise fotokromik camlar hayatımıza girmiştir.

Gözlükler, moda alanında yaşanan gelişmelerin, ünlülerin taktıkları gözlüklerin fenomen haline gelmesi gibi gelişmelerle sadece görme anlamında değil, tamamlayıcı bir aksesuar olarak da hayatımızda yerini almıştır.

Günümüzde ise kontakt lensler kullanım kolaylıkları ve muazzam görüş kaliteleri sayesinde birçok alanda gözlüğün yerini almaktadır. Gelecekte hala gözlük ihtiyacımız olacak mı? Cevap kesinlikle evet. Fakat yine gelişen ve durmayan teknoloji karşısında optik gözlükler bu popülerliği ne kadar süre ayakta tutacak bilinmez.