Şaşılık Nedir?

Şaşılık, gözlerin hizasız olduğu ve farklı yönlere baktığı bir görme bozukluğudur. Bu hizasızlık sürekli veya bazen olabilir. Gözler hizasız olduğunda, bir göz bakılan nesnelere odaklanırken diğer göz içe (ezotropya), dışa (ekzotropya), aşağı (hipotropya) veya yukarıya (hipertropya) döner.

Çoğu zaman nesnelere odaklanan göz değişir; yani, kayan (hizasız) göz sabitlenir ve daha önce sabit olan göz kayar. Kayan gözlerin bu değişimi genellikle her iki gözdeki görüşün eşit olduğunu gösteren bir işarettir. Öte yandan, gözlerin sabitliği değiştirmiyorsa (hep aynı göz kayıyorsa), o zaman kaymayan göz beyin tarafından tercih edilir ve çoğunlukla daha iyi görüşe sahip olur.

Ezotropya (İçe kayma) ve ekzotropya (Dışa kayma) çocuklarda sık görülür. Göz hizalamasının bozulması yetişkinlerde genellikle çift görmeye neden olur, ancak çocuğun gelişen beyni, çift görmeyle başa çıkmak için görüntülerden birini bastırır. Bu nedenle çocuklukta gelişen şaşılık kayan gözdeki görmenin düşmesine neden olur.

Beynimizin geliştirdiği bu adaptasyon zararlıdır çünkü göz ardı edilen göz, görüş yeteneğini kaybeder. Bu duruma ambliyopi denir.

Yetişkinlerde şaşılık genellikle çift görmeye neden olur çünkü beyin her iki gözden de görüntü almak üzere gelişmiştir. Şaşılığı olan yetişkinlerde ambliyopi gelişme riski yoktur. Çünkü göz ile beyin arasındaki bağlantılar zaten oluşmuştur ve değişmez.

Şaşılık (Strabismus) Neden olur?

Şaşılığın nedeni her zaman net olmamakla birlikte göz kaslarından, kaslara bilgi gönderen sinirlerden veya göz hareketini kontrol eden beyin kısmındaki sorunlardan kaynaklanabilir.

Aşağıdaki durumlarda bu hastalığa yakalanma olasılığınız daha yüksektir:

• Genetik yatkınlık: Şaşılığı olan çocukların yaklaşık %30’unun ailesinde şaşılık bulunmaktadır.
• Kırma kusurları: Odaklanmada zorluğa neden olarak şaşılık riskini arttırır.
• Tıbbi Durumlar ve Hastalıklar: Prematüre doğum, down sendromu, serebral palsi, hidrosefali (beyin içindeki derin boşluklarda sıvı birikmesi) ve diğer nörolojik rahatsızlıklar riskleri artırır. Ayrıca, felç, beyin tümörü veya baş yaralanması sonucu herhangi bir yaşta şaşılık geliştirebilirsiniz. Graves hastalığı adı verilen tiroid rahatsızlığı olan bazı yetişkinlerde de şaşılık oluşabilir.

Şaşılık Türleri Nelerdir?

Göz doktorları şaşılığı, görünümüne (kayan gözün baktığı yön) veya diğer özelliklerine göre tanımlarlar.

Görünümüne göre şaşılık çeşitleri şunlardır:

• Ezotropya: gözün içe doğru dönmesi
• Ekzotropya: gözün dışarıya doğru dönmesi
• Hipertropya: Gözün yukarıya bakması
• Hipotropya: Gözün aşağıya bakması

Sık karşılaşılan şaşılık tipleri şunlardır:

• Akomodatif Ezotropya: Genellikle çocuk yaşlarda yüksek hipermetropiden kaynaklanır. Odaklanmak için sarfedilen çaba neticesinde göz içe dönebilir.
• Aralıklı Ekzotropya: Bu tip şaşılıkta, bir göz bazen dışarı doğru kayarken diğeri odaklanmış halde kalır. Gözler pozisyon değiştirebilir veya aynı göz her seferinde kayabilir.
• İnfantil Esotropya: Bu şaşılık tipi, 6 aylıktan önce, hipermetropi olmadan bebeklerde görülür. Bir veya iki göz içe kayabilir.

Şaşılık Belirtileri

Şaşılık çoğunlukla çok küçük yaşta başlayabildiğinden, ebeveynler ve çocuklar ile ilgilenen kişiler aşağıdaki belirtileri fark ettiklerinde hızlıca göz hekimine çocukları götürmelidir.

• Doğrusal bakmayan odağın dışına çıkan gözler
• Birlikte hareket etmeyen gözler
• Özellikle parlak güneş ışığında sık sık göz kırpma veya gözleri kısma
• Bir cisme bakarken başını eğme,
• Bir şeye bakmak için bir gözü kapatmak
• Özellikle konuşabilen ve kendisini ifade eden çocuklarda ise çift görme, odaklanırken baş ağrısı ve göz yorgunluğunu belirtebiliyorsa yine hızlıca göz hekiminize danışmalısınız.

Bebeklerin zaman zaman gözlerinin kayması normaldir. Ancak 3-4 aylık olduklarında gözleri düz, iyi hizalanmış olmalı ve küçük nesnelere odaklanabilmelidirler. 6 aylık olduklarında yakın ve uzaktaki nesnelere odaklanabilmelidirler.

Büyük bir çocukta veya bir yetişkinde aniden çift görme veya şaşılığın diğer belirtileri ortaya çıkarsa, göz hekiminize giderek muayene olmanız önemlidir.

Yalancı Şaşılık

Bazen, belirli yüz hatlarına sahip bebekler aslında öyle olmadıkları halde şaşı gibi görünürler. Buna psödostrabismus (Yalancı şaşılık) denir. Karışıklık bebeğin gözlerinin iç köşelerini kaplayan cilt görünüşünden veya düz bir burun köprüsü olduğunda ortaya çıkar. Yüz gelişip büyüdükçe, bebeğin gözlerinin şaşı görüntüsü kaybolacaktır.

Şaşılığın Tanısı Nasıl Konulur?

Şaşılığın tanısı ancak göz hekimi tarafından konulabilir. Çoğu zaman, göz hekiminiz size bakarak şaşılığınız olduğunu anlayabilir.

Göz hekiminiz (Hirschberg testi) adı verilen bir tarama testi kullanabilir. Bu testte, çocuk gözlerine parlak bir ışık tutulurken renkli bir nesneye bakar. Göz hekimi, yansımaların her iki gözde aynı olup olmadığını görebilir.

Ayrıca hekiminiz görme keskinliği, Refraksiyon hataları (Kırma kusurları), hizalama ve odaklanma testlerinin yanında retina incelemesiyle de şaşılığın türünü ve nedenlerini inceleyerek sonuca ulaşacaktır.

Şaşılık Tedavisi Nasıl Yapılır?

Şaşılığı, mümkün olan en kısa sürede tedavi etmeye başlamak önemlidir. Çocuklarda şaşılığın tedavisi, yetişkinlikte de devam eden zayıf görme dahil olmak üzere uzun vadeli sorunları önleyebilir. Ancak, çocukluğundan beri bu hastalığa sahip bir yetişkin olsanız bile, şaşılığı tedavi etmek için asla geç değildir.

Tedavi seçenekleri altta yatan nedene, hastalığın vahametine ve kişinin yaşına bağlıdır.

Şaşılık (Strabismus) tedavisi için;

Gözlük veya kontakt lens

Şaşılık, yakın veya uzaktaki nesnelere odaklanma zorluğundan kaynaklanıyorsa, bazen normal gözlük veya kontakt lensler sorunu çözebilir.

Prizma mercekler

Şaşılık çift görmeye neden oluyorsa, prizmatik gözlükler yardımcı olabilir. Prizmatik gözlükler gözünüze giren ışığı bükerek gördüğünüz görüntüleri daha iyi hizalar. Ancak bu özel gözlüklerin, nesnelerin etrafında ışık parlamaları, saçılmaları gibi bir yan etkisi olabilir.

Göz yaması (Patch) kullanımı

Bir çocuğun tembel gözü (ambliyopi) varsa, doktorlar bazen daha iyi gören gözün üzerine bir yama takmayı önerir. Böylece daha zayıf gören göz çalıştırılarak çocuğun iki gözünü de kullanmayı öğrenmesi sağlanır. Bu, daha zayıf gözün zamanla daha güçlü olmasına yardımcı olacaktır.

İlaçlar ile tedavi

Yama kullanılamadığı durumlarda veya göz hekiminiz uygun gördüğünde yamaya alternatif olarak, doktorunuz daha iyi gören gözde bulanık görüş yaratıp zayıf gözün çalışması için çeşitli damlalar kullanabilir.

Botoks

Botulinum toksini yani Botox enjeksiyonları, göz çevresindeki kasların çalışmasını durdurarak gözün dönmesini geçici olarak azaltabilir. Şaşılık tedavisinde Botox uygulamasının göz kapağının sarkması yan etkisi olabilmektedir.

Şaşılık ameliyatı

Diğer tedavilerin işe yaramadığı durumlarda Göz doktorunuz şaşılık için ameliyat önerebilir. Şaşılık ameliyatları çoğunlukla erken yaşlar için tedavi yöntemi olsa da yetişkinlerde de uygulanabilmektedir.

Diğer tedavilerin yanında bazı göz egzersizleri ve alıştırmalar etkinliği tam olarak kanıtlanmasa da gözün doğru çalışmasını destekleyici olmaktadır.

Kalem şınavı

Bunu yapmak için, bir kalemi yüzünüzden kol mesafesinde tutun, sonra yavaşça burnunuza yaklaştırın , gözlerinizle takip edin ve odaklanın. İki kalem görmeye başladığınızda, kalemi tekrar uzaklaştırın.

Brock dizisi

Bu egzersiz, sandalye gibi sabit bir nesneye bağlanmış ve burnunuza kadar uzatılmış 1.5 metrelik bir ipe aralıklı olarak yerleştirilmiş renkli boncuklar kullanır. Burnunuza en yakın olan boncuğa ve sonra daha uzaktakilere odaklanırsınız.

Şaşılık (Strabismus) Neye Neden Olur?

Şaşılık tedavi edilmezse, aşağıdakiler de dahil olmak üzere ek, kalıcı sorunlara neden olabilir.

• Ambliyopi (tembel göz): Beynimiz iki gözden sürekli olarak ayrı görüntüler almasıyla olur. Çift görmeyi önlemek için beyin, kayan gözden gelen görüntüyü görmezden gelmeye başlar. Zaman içerisinde kayan göz işlevsiz hale gelecektir.
• Çift görme: Şaşılığın olduğu yetişkinlerde yaygındır çünkü beyinleri, kayan gözden gelen görüntüler ile normal gözden gelen görüntüleri birleştirdiğinde çift görüntü oluşturur.
• Bulanık görme: Bu durum okul, iş ve diğer aktivitelerin önüne geçer.
• Zayıf Üç Boyutlu (3D) Görüş: Şaşılık nedeniyle 3 boyutlu görüş gerçekleşmediğinden derinlik algısı zayıflayacaktır.

Şaşılık bunların yanında göz yorgunluğu, baş ağrısı ve dış görünüş nedeniyle özgüven eksikliğine neden olabilir.

Gözleriniz farklı yönlere baktığında, bu sadece kozmetik bir sorun değildir. Şaşılık, gelişme çağındaki bir çocuğun görüşüne ciddi şekilde zarar verebilir. Sizde veya çocuğunuzda şaşılık olabileceğini düşünüyorsanız mutlaka göz doktorunuza başvurmalısınız.